Waarom bidden katholieken tot heiligen?

We hebben het ongetwijfeld allemaal wel eens meegemaakt, iemand die je dierbaar was is gestorven. Het verdriet is enorm. Zou je nog aan hem of haar denken? Zou je soms iets tegen die persoon zeggen — in gedachten, of hardop? En als je dat doet: wat doe je dan eigenlijk? Je hoopt dat die persoon nog over je waakt en toch nog ergens is, om je af en toe kracht te geven. Dat gevoel ligt dicht bij waarom katholieken tot heiligen bidden.

Wat betekent “heilig” zijn in de Katholieke Kerk??

“Heilig” klinkt als iets voor bijzondere mensen – mensen die wonderen doen, geen fouten maken, boven het gewone leven staan. Maar is dat wel zo en is dat wat het woord oorspronkelijk betekent? De bijbel heeft hier een iets andere kijk op en daar betekent het in de eerste instantie: apart gezet, toebehorend aan God. Niet moreel verheven, maar van Hem. De kerk is heilig omdat het Gods kerk is. De berg waar Mozes op stond is heilig omdat het Gods berg was. De gelovigen worden heiligen genoemd omdat ze aan God toebehoren. Ook Paulus spreekt de gelovigen in zijn brieven aan met heiligen en ook met Gods geliefde kinderen. Alle gelovigen zijn dus al heilig in Gods ogen, niet omdat ze zo vroom leven, maar omdat ze bij God horen. En daar zit nu net het subtiele verschil. Gelovigen zijn dan wel al heilig, maar dat wil niet zeggen dat iedereen een heilig leven leidt. Net als dat je een voetballer kunt zijn en op het veld niks voor mekaar krijgt. Maar als heilig dan betekent “van God” – wie is dan wel of niet heilig? En wie bepaalt dat eigenlijk?

Heeft bidden tot overledenen en heiligen zin?

Dat is een goede vraag. In de natuurkunde is de eerste wet van thermodynamica dat energie nooit verloren gaat. Het wisselt continu van gedaante. Ook vanuit Einsteins beroemde formule E = mc² weten we dat massa en energie in elkaar kunnen worden omgezet. De totale hoeveelheid energie én massa in het universum blijft altijd constant. Als mensen energie en massa zijn, wat zegt dat dan over wat er na de dood overblijft en wat zou er dan overblijven van iemand die je liefhad? Het katholieke antwoord sluit daar mooi op aan. De Katholieke Kerk ziet zich zelf als een gemeenschap waar de overledenen en heiligen nog steeds deel van uit maken. Ze leven bij God. Een gebed tot een heilige of overledene is geen gesprek met een geest, het is een verzoek aan iemand die er nog is, alleen aan de andere kant van wat wij kunnen zien. Het is niet anders dan een vriend of vriendin vragen om voor je te bidden. Behalve dan dat die vriend of vriendin nu aan de andere kant van de dood staat. Als je aan je overleden dierbaren denkt, wil je wellicht iets voor hem of haar doen. Praten, je verbonden voelen of bijvoorbeeld een misintentie opgeven. Zo bidden wij voor de overledenen en zij bidden voor ons.

Heiligenverering versus aanbidding: wat is het verschil?

De Katholieke Kerk heeft altijd veel kritiek gekregen van andere christenen die het bidden tot heiligen “afgoderij” vinden. Maar een heilige is dus geen halfgod in katholiek begrip en in het latijn wordt daar ook een heel duidelijk verschil gemaakt. Latria is aanbidding en dat is alléén voor God. Daar tegenover staat dulia en dat is verering voor heiligen. Droge termen, maar ze laten zien dat de kerk dit onderscheid wel altijd scherp maakt. Verering is een andere categorie – respect, verbondenheid en vragen om voor je te bidden. Niet anders dan wat je dan thuis met een gedachtenishoekje doet of een foto op het nachtkastje.

Heiligen als mensen van God – ook jij

Als heilig betekent “toebehorend aan God” dan is heiligenverering niet alleen kijken naar bijzondere mensen uit het verleden. Het is ook de vraag over jezelf. Behoor jij ergens aan toe? Aan iemand? Aan iets? In het christelijk geloof is het antwoord: ja. Jezus maakt mensen tot kinderen van God — en daarmee, in die zin, tot heiligen. Niet omdat ze perfect zijn, maar omdat ze van Hem zijn. Niet gedwongen zoals een meester slaven maakt, maar zoals een bruidegom die zijn kerk tot bruid maakt uit onvoorwaardelijke liefde. Meer over die relatie lees je op de pagina Een persoonlijke relatie met Jezus. Wiens leven heilig wordt verklaard na zijn of haar dood binnen de kerk, wordt uitgeroepen door de paus.  Hij zegt daarmee dat het leven van de gelovige aan God toebehoorde. Hij beoordeelt daarom niet de persoon, maar de daden die hij of zij heeft gedaan.

Rafaël – de heilige van onze parochie

De aartsengel Rafaël ben je op deze website wel vaker tegengekomen. In de katholieke kerk is het gebruikelijk om een iets heiligs centraal te zetten bij het stichten van een nieuwe parochie. Dat kan het Heilig hart van Jezus zijn, Moeder Maria of zoals in onze parochie de Aartsengel Rafaël. Zijn verhaal gaat over het begeleiden van Tobias op reis, die niet wist wie zijn reisgenoot was, maar wel veilig aankwam. En daar gaat heiligenverering dus ook over: niet een bovenmenselijk wezen dat je leven overneemt, maar een metgezel op weg.

Tot slot

Heiligenverering is voor veel mensen buiten de kerk een van de vreemdste dingen aan het katholicisme. Misschien terecht — het vraagt om een manier van kijken naar dood, nabijheid en energie die niet vanzelfsprekend is. Maar wie er even bij stilstaat, ontdekt iets herkenbaars. Het verlangen om niet alleen te zijn. Het gevoel dat mensen die je liefhad niet zomaar weg zijn. En de vraag of “heilig” misschien minder over vroomheid gaat dan over waar je bij hoort. Of dat zo is, moet je zelf uitmaken.